Waarom de 'vaste'​ baan terugkeert

  • Jarenlang was ik enthousiast over flexibilisering van de arbeidsmarkt. Maar ik kom ervan terug. Ik realiseer me nu dat de ‘vaste baan’ veel meer waarde vertegenwoordigt dan de juridische afspraken die in het arbeidscontract staan.

    drs. J.P.A. (Hans) Boer       5 maart 2017

Door die bijzondere waarde en door de krapper wordende arbeidsmarkt hebben we de ‘vaste baan’ weer nodig. De impact van de krappere arbeidsmarkt is het makkelijkst te begrijpen: immers, de werkloosheid daalt gestaag en steeds grotere groepen professionals zoals ICT-ers, ingenieurs en projectleiders worden ronduit schaars! Onvermijdelijk gaan werkgevers dan over tot ‘binden’ van deze professionals. Dat doen ze door afwisselend en uitdagend werk te bieden, opleidingsfaciliteiten, een goed salaris en, als kers op de taart, een fraai contract voor onbepaalde tijd.

Waarom is dat contract voor onbepaalde tijd eigenlijk zo aantrekkelijk? Deze professionals hebben dat toch helemaal niet nodig? Dit zijn toch de winnaars op de arbeidsmarkt! Die slalommen toch het liefst van uitdaging naar project, van assignment naar interim opdracht met een gave 'hustleklus' tussen de bedrijven door?

Het geheim van het vaste contract

Nou, nee dus. Dat doen deze professionals helemaal niet graag. Ze hebben veel liever een oerdegelijk vast contract. Niet allemaal maar 80 a 90 % wel. Waarom is dat? Is het een hang naar zekerheid? Nou, dat geloof ik niet. Zekerheid wordt wel vaak genoemd maar dan houd je jezelf voor de gek. Er is namelijk niets zekers aan een vast contract! Dat weet iedereen die van het ene op het andere moment z'n vaste baan is kwijtgeraakt. Door een reorganisatie of door een nieuwe leidinggevende met wie het niet botert. De zekerheid die er is bestaat hooguit uit een sociaal plan dat voorziet in een aantal maanden loondoorbetaling.

Ik denk dat de massale behoefte aan een vaste baan op een dieper niveau ligt. Als je als werkgever en medewerker een vast dienstverband aangaat, spreek je een intentie uit, zoals je dat ook doet bij een huwelijk: wij zien het met elkaar zitten! Wij gaan met elkaar in zee! Dat motiveert de medewerker om in alle opzichten z’n beste beentje voor te zetten en het motiveert de werkgever om voor een omgeving te zorgen waarin de medewerker zich veilig voelt, gezien, serieus genomen en natuurlijk gehonoreerd. Dit is veel meer dan een juridisch contract; het is een betekenisvolle relatie!

En daar zijn wij mensen van: we zijn sociale dieren die floreren bij erkenning. Die ergens bij willen horen. Daarom is ontslag vaak zo’n nare ervaring: met het verbreken van het contract wordt je uit de groep gezet en overheerst het gevoel van falen. Op sociaal niveau gaat het misschien om een nuchtere heroriëntatie op de arbeidsmarkt (Wilco? O, die is ‘in between’ jobs ...), maar diep van binnen huilt Wilco.

Een kreupele arbeidsmarkt met halfbakken contracten

Als een vast contract zo’n belangrijke psychologische verbintenis is, waarom hebben we in Nederland dan zoveel nul-uren contracten, payrollconstructies of (half)jaarcontracten? Vergeleken met het vaste contract zijn dat toch eerder ‘one night stands’ die na elke nacht tegen het licht wordt gehouden om te bezien of het de moeite waard is om er toch nog een nachtje aan vast te knopen?

Nou, ‘it takes two to tango’. Veel werkgevers zijn huiverig geworden voor het vaste dienstverband. En ook dat is te begrijpen. De markt is volatiel dus garanties voor een langdurig dienstverband zijn niet te geven. De financiële risico’s zijn groot (2 jaar loondoorbetaling bij ziekte bijvoorbeeld) en de meest wezenlijke reden voor ontslag: ‘ik zie het (om die en die reden) niet meer met jou zitten’, is z’n wettelijke basis kwijt. Iemand ontslaan is alleen mogelijk op grond van een gedegen casus waarin een wettelijk toegestane ontslaggrond is uitgewerkt. En die moet je maar net hebben.

Maakt dit alles werkgevers en werknemers zielig? Niet perse. Het zorgt voor een kreupele arbeidsmarkt met halfbakken contracten, dat wel!

Time for a change

Ons arbeidsmarktbeleid kent inmiddels teveel verliezers. De tijd is rijp om het vaste contract weer in ere te herstellen. En dat kan. De krapper wordende arbeidsmarkt maakt werkgevers sowieso meer eager om zo’n vast contract aan te gaan en voor werknemersvertegenwoordigers en de politiek is het om diezelfde reden veel makkelijker in te stemmen met versoepeling van het ontslagrecht. Dat is hard nodig. Dan zullen werkgevers over de brug komen want ook zij zijn gebaat bij vaste contracten. Die leveren immers meer kennis in de organisatie, meer loyaliteit, meer teamspirit en een hogere productiviteit.

Laten we in Nederland het arbeidsmarktbeleid zo hervormen dat we weer betekenisvolle arbeidsrelaties kunnen aangaan.

Goed artikel?

Delen op

Careers that matter

© Van Ede & Partners. All rights reserved.