De mindset van nu: 3 veranderingen noodzakelijk

  • Cees Harmsen       4 april 2016

Ik hou van denkers die ons wakker schudden met een provocatieve stellingname. Zo las ik onlangs een uitspraak van de Belgische politicoloog Jonathan Holslag, waarin hij stelt dat veel werknemers zich gedragen als weekdieren: passief schuilend onder een hard skelet van overheid en werkgever, als vals gevoel van bescherming. Die bescherming is echter illusoir, want overal liggen roofvissen, krabben en kreeften op de loer om ons op te vreten. Holslag heeft een punt: veel mensen nemen verstrooid kennis van alle economische veranderingen in de wereld, maar blijven doorleven in de illusie dat ze dezelfde bescherming en garanties kunnen blijven genieten die 10 jaar geleden nog betaalbaar waren. Tot de dag waarop een reorganisatie of een ontslag de gekoesterde werkelijkheid ruw verstoort. Dat komt voor velen helaas sneller dan men denkt.


De impact van de voortschrijdende ontwikkelingen op het gebied van machine learning en robotisering is dat meer dan 40% van de huidige arbeidspopulatie het bestaande werk drastisch ziet veranderen of zelfs ziet verdwijnen in de komende decennia. Dit betekent concreet dat in de komende 10 tot 20 jaar voor ruim 3,5 miljoen mensen het leven drastisch gaat veranderen. Voor de beeldvorming: we praten hier over het totale aantal inwoners van de 10 grootste steden van Nederland. Hoewel het goed is te beseffen dat er ongetwijfeld ook veel nieuw werk zal worden gecreëerd (het principe van creative destruction), is het een illusie te geloven dat we als samenleving het ideaal van volledige, hoogwaardige werkgelegenheid kunnen handhaven.


In plaats van weerloos te wachten op wat komen gaat en dan te ondervinden wat machine learning en robotisering voor ons persoonlijk gaan betekenen, doen we er beter aan om onze weerbaarheid en employability te versterken. Dit vraagt enerzijds om continue educatie en ontwikkeling van vaardigheden en competenties die het aanbod van een computer overtreffen. Denk hierbij aan hoogwaardige dienstverlening met een sterke nadruk op creativiteit en empathie. Anderzijds vraagt het ook om een verandering in hoe we denken over loopbaanontwikkeling, waarin meer nadruk komt te liggen op autonomie en personal branding. In dit artikel ga ik graag 3 noodzakelijke veranderingen in onze mindset bespreken:

  • van werknemer naar werkondernemer
  • van bescheiden naar onderscheiden
  • van coöperatie naar competitie

1. Van werknemer naar werkondernemer

Een onmiskenbaar gevolg van de geschetste veranderingen is dat de stabiele organisatie, als veilige haven voor zekerheid en inkomen, verdwijnt. We betreden een dynamische marktplaats voor vaklieden en professionals, die zowel met elkaar samenwerken als elkaar beconcurreren. Dat vraagt van ons een wezenlijk andere manier van denken en doen. Je zult jezelf als het ware opnieuw moeten uitvinden. Je moet jezelf omvormen van een werknemer in loondienst naar een werkondernemer. Iemand die zijn eigen werk regelt en daarvoor een netwerk van diverse werkrelaties onderhoudt. Daarbij is het belangrijk jezelf en je diensten goed te verkopen. Niet schreeuwerig en opdringerig, maar door gericht gebruik te maken van je onderscheidende kwaliteiten. Dit staat bekend als personal branding en is de belangrijkste manier om, nu en in de toekomst, goed werk te krijgen en te behouden.


De vraag dringt zich op in welke mate de werknemer in loondienst bereid is om deze stap te zetten. Daarover lopen de meningen uiteen. Enerzijds blijkt uit onderzoek van Raet (2016) dat het overgrote deel (82%) een bestaan als zelfstandig ondernemer niet ziet zitten. Anderzijds echter blijkt uit onderzoek van Driessen (publieke sector) dat 81% bereid is om een vaste baan op te geven voor een flexibel contract, wanneer die baan beter past bij hun ambities en aanwijsbaar leuker is. Waar het in beide onderzoeken vooral om gaat is de financiële zekerheid, die bij een flexibel contract, onder de nieuwe wetgeving, aanzienlijk minder is. Daarnaast leiden beide onderzoeken naar een onontkoombare conclusie: het vasthouden aan het ideaal van een vaste baan is het negeren van de economische werkelijkheid. Leuk of niet: een baan voor het leven wordt een leven vol banen en dat vraagt om een heel andere mindset.

Bron: Hugo Jan Ruts, ZIPconomy, 2016


2. Van bescheiden naar onderscheiden

De gemiddelde Nederlander gaat prat op zijn bescheidenheid en vindt dat goede wijn geen krans behoeft. Dat is echt een misvatting: goede wijn behoeft geen schreeuwerige opdruk, maar wel een fraai etiket dat recht doet aan de rijke inhoud. Ik zie vaak dat kwaliteiten en prestaties van bescheiden mensen verborgen blijven, met als resultaat dat de aanwezige talenten onvoldoende uit de verf komen. Op persoonlijk én op organisatieniveau.

Een tweede vorm van bescheidenheid is dat we onszelf typeren met veilige woorden als vriendelijk, betrokken, deskundig en gemotiveerd. Maar dat is toch vanzelfsprekend, wanneer je werkzaam bent als vakman of professional? Laat ik de vraag anders stellen: ken jij autofabrikanten die adverteren met het feit dat hun auto’s een motor, 4 deuren en 4 wielen hebben? Natuurlijk niet: autofabrikanten bepalen de doelgroep die ze willen bereiken en denken na hoe ze het beste naar deze doelgroep kunnen communiceren. Dat zou jij ook moeten doen, naar de klanten, opdrachtgevers en organisaties die je voor jouw diensten wilt interesseren. Denk goed na hoe je het verschil maakt met andere aanbieders op je werkterrein en welke meerwaarde jij kunt toevoegen.

Ik wil het graag nog een keer benadrukken: de essentie van personal branding is om anderen van dienst zijn. Je werkt niet aan je personal brand om je grote ego op de kaart te zetten, maar om anderen een memorabele ervaring te bieden. Helaas zien we regelmatig voorbeelden van mensen die dit niet begrijpen en personal branding een slechte naam bezorgen. Je kent er vast wel een paar: lawaaierige lieden en inhoudsloze roeptoeters die er werkelijk alles aan doen om op te vallen. Maar personal branding is geen ‘ik-verhaal’ over hoe fantastisch je wel niet bent. Personal branding is een ‘wij-verhaal’ over onderscheidend presteren. Je gebruikt je unieke kenmerken om de mensen uit je doelgroep te raken en te fascineren en je daardoor te onderscheiden. Wanneer je op deze manier het soort waardering krijgt dat je ambieert, ben je een sterk merk, oftewel een echt personal brand!

3. Van coöperatie naar competitie

De laatste noodzakelijke beweging in onze mindset sluit aan bij de beeldspraak van de weekdieren waarmee ik opende: we moeten afstappen van de gedachte dat er altijd voor ons gezorgd wordt. We moeten uit onze schulp kruipen en onze eigen plek te midden van onze collega’s en concurrenten innemen. Dit is een delicaat punt.

Personal Branding heeft iets competitiefs in zich en dat kan goedwillende, zachtmoedige mensen afschrikken. Het zo genoemde Dunning-Kruger-effect kan dit verklaren. Deze onderzoekers toonden aan dat incompetente mensen vaak de neiging hebben om hun eigen kunnen te overschatten, terwijl competente mensen hun talenten vaker onderschatten. Dit leidt tot de conclusie dat er te veel incompetente schreeuwers in de wereld zijn en te weinig competente mensen met zelfvertrouwen. Tegenwoordig noem ik dit verschijnsel het Donald-Trump-effect.

Personal Branding beweegt zich altijd op het snijvlak van individu en collectief, van eigen belang en gedeeld belang. Wanneer de nadruk te veel op het individuele, competitieve element komt te liggen, gaan mensen makkelijk over tot het gebruik van unfaire middelen. Er ontstaat dan al gauw een sfeer waarin alles is geoorloofd om het eigen belang te dienen. Voordat je er goed en wel erg in hebt, verschuif je de ethische grenzen van je professionele gedrag en doe je dingen die ver af staan van de persoon die je wilt zijn. Geloof me: dit kan ook goedwillende mensen overkomen.


Een aantal jaar geleden organiseerde de Singelkerk bijeenkomsten onder de naam ‘de preek van de loser’ waarin de toehoorders werden aangespoord om werkelijk te luisteren naar iemand die flink de fout in is gegaan, zonder hem de rug toe te keren. Want, zo luidde de boodschap: We moeten ruimte geven aan iets dat veraf lijkt te staan, maar dat zomaar dichtbij kan komen.’ Ik had aanvankelijk wat moeite met deze uitnodiging, maar ben door recente ervaringen veranderd van mening. Goedkeuren doe ik het niet, maar het besef dat ook goede mensen verkeerde dingen kunnen doen, heeft mij wel aanzienlijk milder gemaakt in mijn oordeel.


Er is een remedie tegen unfaire competitie, en dat is het besef dat oprechte personal branding een vorm van gezond eigenbelang behelst, waarbij je anderen nodig hebt om dat belang te verwezenlijken. Dat is de kern van het verhaal: doe wat goed is voor jezelf en wat tegelijkertijd goed is voor een ander. Streef niet naar beter zijn dan de ander, maar naar anders zijn: autonoom, authentiek, artistiek en attractief.

Onze bijdrage
Wij zijn bij Van Ede & Partners al decennia lang grootmeesters in het verbinden van ziel en zakelijkheid. We doen dit vanuit de gedachtegang dat het vormgeven van je bestemming je voert naar het pad waar je ware talenten naar boven komen. Een loopbaan waarin je kiest om met moed, meesterschap en moraliteit een waardevolle bijdrage te leveren aan een nobel doel. Oprechte personal branding, als symbool van ‘verantwoordelijk individualisme’, is een belangrijk onderdeel van de mindset die de loopbaanpaden in de komende jaren diepgaand gaan beïnvloeden. Wij zijn je daarbij graag en goed van dienst.

Goed artikel?

55 lezers vinden dit een goed artikel

Delen op

Careers that matter

© Van Ede & Partners. All rights reserved.